Lens Saklama Kutusu Göz Sağlığı İçin Neden Önemlidir?
Sabah kalkıyorsun, yüzünü yıkıyorsun ve o küçücük plastik kaba uzanıyorsun. Hiç düşündün mü, o masum görünen kutu aslında gözlerinin en büyük koruyucusu ya da en tehlikeli düşmanı olabilir mi? İşin aslı şu ki, çoğumuz göz sağlığı için lens bakımı dendiğinde sadece lensin kendisini avucumuzda ovalamayı düşünüyoruz. Oysa o lensi bütün gece nerede tuttuğun çok daha kritik. Yani, günlük lens saklama kutusu sadece bir kap değil, senin göz sağlığının kalesidir.
Düşünsene, lensini pırıl pırıl temizledin ama içi bakteri kaynayan bir kutuya koydun. Ne anladık bu işten? Benim üniversite yıllarında başıma gelmişti mesela. Lensime çok iyi bakıyordum güya ama kutuyu aylarca değiştirmemiştim. Bir sabah gözüm kıpkırmızı, sulanmış ve inanılmaz bir acıyla uyandım. Doktor bana kornea enfeksiyonu dediğinde şok olmuştum. Meğer bütün suç o masum sandığım lens kabındaymış. Bak şöyle düşün, kirli bir bardağa temiz su doldurup içer misin? İçmezsin değil mi? İşte lens suyu ve kutusu kullanımı da tam olarak böyle bir şey.
Belki de hepimiz lens kabı hijyen kuralları konusunda biraz fazla rahat davranıyoruz. Göz doktorlarının hep bahsettiği o biyofilm denilen bir şey var. Yani şu demek, bakteriler zamanla kutunun dibinde gözle görünmeyen sümüksü, şeffaf bir tabaka oluşturuyor. Sen suyu her gün değiştirsen bile o tabaka oraya yapışıp kalıyor. Hal böyle olunca insan ister istemez lens kutusu temizliği nasıl yapılır diye kara kara düşünüyor. Aslında çok karmaşık değil, kutuyu kendi özel suyuyla yıkayıp ters çevirerek havada kurumaya bırakmak çoğu zaman hayat kurtarıyor. Tabii işi şansa bırakmak istemeyenler için piyasada gümüş iyonlu falan antibakteriyel lens kutusu seçenekleri de var, belki onlara bir şans vermek iyi olabilir.
Piyasada o kadar çok lens saklama kabı çeşitleri var ki insan bazen hangisini alacağını şaşırıyor. Klasik çevirmeli kapaklar, sepetli sistemler, şekilli şukullu olanlar... Ama doğru lens kabı seçimi yaparken şeklinden ziyade temizlenebilirliğine bakmak lazım. Tatile çıkarken de o devasa şişeleri ve büyük kutuları taşımak yerine minik bir seyahat boy lens saklama kutusu atmak çantaya çok pratik oluyor. Ama seyahatteyiz diye hijyeni boşlamak yok tabii.
Lens kutuları ömürlük eşyalar değildir, onlarla duygusal bağ kurmayın.
Geçenlerde bir arkadaşım aynı kutuyu bir yıldır kullandığını söylediğinde az kalsın küçük dilimi yutacaktım. Peki lens kutusu ne zaman değiştirilmeli biliyor musun? Uzmanlar en fazla üç ay diyor ama bana sorarsan her yeni lens suyu şişesi açtığında eskisini çöpe atmak en garantisi. Zaten suların içinden hep yeni bir tane çıkıyor, neden biriktiresin ki? Gözlerimiz dünyayı gördüğümüz pencereler, onları ufacık bir plastik parçasının insafına bırakamayız.
İhtiyacınıza En Uygun Lens Kutusu Nasıl Seçilir?
Şimdi, eczaneye ya da optikçiye gittiğinde raflardaki o rengarenk kutuları görüyorsun değil mi? Bak şöyle, aslında hepsi aynı işi yapmıyor. Doğru lens kabı seçimi, inan bana sandığından çok daha önemli. Piyasada o kadar çok lens saklama kabı çeşitleri var ki insanın bazen gerçekten kafası karışıyor. Hepimizin bildiği o standart düz kutular var ya, hani sağ ve sol göz için iki küçük yuvarlağı olanlar, işte onlar en yaygın olanları. Ama bir de fıçılı, yani dikey duran kutular var. Bunlar genelde hidrojen peroksitli solüsyonlarla kullanılıyor. Yani şu demek, bu solüsyonlar çok güçlü temizleyicilerdir ve gözünü yakmaması için o dikey kutunun altındaki özel platin disk sayesinde nötralize olmaları, yani zararsız bir suya dönüşmeleri gerekir. Yanlışlıkla bu güçlü suyu standart düz kutuya koyarsan... Ah, benim bir kere başıma geldi, o acıyı tarif edemem! Gözüm günlerce kıpkırmızı gezdim.
İşin aslı şu ki, teknoloji ilerledikçe seçeneklerimiz de artıyor. Mesela antibakteriyel lens kutusu modelleri çıktı son yıllarda. İçindeki özel gümüş iyonları sayesinde mikrop üremesini yavaşlatıyorlar. Göz sağlığı için lens bakımı konusunda biraz takıntılıysan, ki aslında hepimiz öyle olmalıyız, bu tarz bir kutu tam sana göre olabilir. Bir de pille çalışan, içine koyduğunda vızır vızır titreyen titreşimli temizleyiciler var. Düşünsene, sen uyurken o minik cihaz lensin üzerindeki protein birikintilerini sarsarak döküyor. Belki biraz lüks gelebilir ama günlük kullanım alışkanlıklarına göre, özellikle de lenslerin çok çabuk kirleniyorsa hayat kurtarıcı olabiliyor. Tabii ne kullanırsan kullan, lens suyu ve kutusu kullanımı ayrılmaz bir ikili. O suyu her gün tazelemelisin, yoksa o titreşimli kutu bile seni kurtaramaz.
Tatile çıkarken falan o koca şişeleri ve büyük kutuları taşımak tam bir eziyet, değil mi? İşte tam bu noktada seyahat boy lens saklama kutusu devreye giriyor. Çantanın bir köşesine atıveriyorsun. Ama burada malzeme kalitesine çok dikkat etmen lazım. Ucuz plastikten yapılmış, kapağı tam kapanmayan bir şey alırsan uçaktaki basınçtan ya da çantadaki sarsıntıdan o solüsyon sızar. Sonra bir bakmışsın lensin kurumuş, çantan da sırılsıklam olmuş. Sızdırmazlık özelliği, bir günlük lens saklama kutusu alırken bakman gereken en kritik şey aslında. Kapağı çevirdiğinde o tam kapanma hissini mutlaka almalısın.
Ya bir de en çok kafamıza takılan şu mesele var; lens kutusu temizliği nasıl yapılır ve bu meret ne zaman çöpe gitmeli? Çoğu insan lensini pırıl pırıl temizliyor ama kutuyu pek umursamıyor.
Lensini ne kadar temizlersen temizle, pis bir kutuya koyduğunda o lens artık pis bir lenstir.
İnan lens kabı hijyen kuralları aslında çok basit. Kutuyu asla musluk suyuyla yıkamıyoruz, sadece kendi solüsyonuyla çalkalayıp ters çevirerek temiz bir peçetenin üzerinde havada kurumaya bırakıyoruz. Peki lens kutusu ne zaman değiştirilmeli hiç düşündün mü? Uzmanlar her ay, hadi bilemedin en geç üç ayda bir o kutuyla vedalaşmamız gerektiğini söylüyor. Zaten genelde yeni solüsyon aldığında içinden yepyeni bir kutu bedava çıkıyor, yani o eski sararmış kutuyu saklamanın gerçekten hiçbir mantığı yok.
Adım Adım Günlük Lens Kutusu Temizliği
Gece yorgun argın eve dönüp o lensleri gözden çıkarmak bazen dünyanın en zor işi gibi geliyor, değil mi? Ben de eskiden sırf üşendiğim için lensleri çıkarır çıkarmaz kutuya fırlatıp kapağını kapatıverirdim. Ama işin aslı şu ki, o küçücük günlük lens saklama kutusu doğru temizlenmediğinde tam bir bakteri yuvasına dönüşebiliyor. Şimdi, lens kutusu temizliği nasıl yapılır diye merak ediyorsan aslında olay gözünü korkutacak kadar karmaşık değil. Sadece bir alışkanlık meselesi. Lenslerini gözünden çıkardıktan sonra o kutunun içindeki eski suyu asla ama asla bekletmiyorsun. Anında lavaboya dök gitsin. Sonra taze lens solüsyonunu alıp kutunun içini parmaklarınla hafifçe ovalayarak güzelce yıkıyorsun. Yani, lens suyu ve kutusu kullanımı tamamen ayrılmaz bir ikili; biri olmadan diğerinin temizliğinden bahsetmek gerçekten imkansız.
Bak şöyle çok yaygın bir hata var ve belki hepimiz zamanında bir kez olsun yapmışızdır... Kutuyu çabucak musluk suyuyla çalkalayıp geçmek. Aman diyeyim! Musluk suyunda bizim midemize pek zarar vermeyen ama gözümüz için tam bir kabus olan mikroorganizmalar yaşıyor. Bunlardan en meşhuru ve en belalısı Acanthamoeba. Yani bu amip türü, musluk suyunda sinsice takılıp sonra senin lens kabına yerleşirse, bildiğin göz korneasını yiyip bitirebiliyor. Körlüğe kadar giden inanılmaz ciddi enfeksiyonlara yol açıyor. Düşünsene, sırf iki saniye üşendin diye böyle bir riske girmeye değer mi hiç?
Piyasada bir sürü lens saklama kabı çeşitleri var aslında. Gümüş iyonlu antibakteriyel lens kutusu falan satıyorlar mesela, hani mikropları yüzeyde daha az tutsun diye. Ama doğru lens kabı seçimi yapsan bile, o kutuyu her gün düzenli temizlemezsen hiçbir işe yaramaz. O yüzden hep taze solüsyonla çalkalayıp, sonra o kutuyu temiz bir kağıt havlunun üzerine ters çevirip kendi kendine havayla kurumaya bırakıyoruz. Kapağını ıslakken kapatmak kesinlikle yok. Bazen tatile çıkarken yanımıza pratik olsun diye minik bir seyahat boy lens saklama kutusu alıyoruz ya, onda da kurallar harfi harfine aynı. Göz sağlığı için lens bakımı ne kadar önemliyse, o kabın kupkuru ve temiz kalması da o kadar kritik.
Geçenlerde doktorum bana "Lens kabı hijyen kuralları aslında lensin kendisinden bile önemlidir, çünkü lensi her gece o kutunun içine hapsediyorsun" demişti. Çok haklı, daha önce hiç böyle düşünmemiştim.
Peki, her şeyi mükemmel yapsak bile bu lens kutusu ne zaman değiştirilmeli? Yani ne kadar titiz bakarsan bak, o plastik malzeme zamanla ister istemez çiziliyor ve o mikroskobik çiziklerin arasına bakteriler doluşmaya başlıyor. Her yeni solüsyon şişesi aldığında içinden çıkan o yepyeni kutuyu hemen kullanmaya başla, eskisini ise hiç acımadan doğrudan çöpe at. Göz bu, şakaya gelmez.
Lens Kutusunu Ne Sıklıkla Değiştirmelisiniz?
Hiç düşündün mü, o her gün kullandığımız küçücük plastik kutular ne kadar süre bizimle kalmalı? Bak şöyle anlatayım, geçenlerde banyo dolabını bir temizleyeyim dedim ve ta geçen yazdan kalma bir seyahat boy lens saklama kutusu bana gülümsüyordu. İnsan bazen gerçekten unutuyor, değil mi? Ama göz doktorlarına sorduğunuzda veya bu konunun uzmanlarını dinlediğinizde, işin pek şakası yok. Uzmanlar, o masum görünen kutuları en fazla bir ila üç ay arasında çöpe atmamız gerektiğini söylüyor. Yani aslında lens kutusu ne zaman değiştirilmeli sorusunun cevabı çok net ama biz bunu günlük hayatta ne kadar uyguluyoruz, orası biraz meçhul.
Şimdi, belki içinden "Benim kutum tertemiz görünüyor, neden atayım ki?" diyorsundur. İşin aslı şu ki, o kutuların iç yüzeyinde zamanla biyofilm dediğimiz bir tabaka oluşuyor. Yani şu demek; hani banyoda fayansların üzerinde zamanla gözle tam görünmeyen ama dokununca hissettiğin o kaygan, sinsi bir tabaka oluşur ya, aynen öyle bir şey. Sen her gün taze solüsyon koysan bile, bu biyofilm tabakası bakteriler için resmen lüks bir otel işlevi görüyor. Düşünsene, o bakteriler oraya yerleşiyor ve sen de lensini her gece o bakterilerin içine bırakıyorsun. Gerçekten tüyler ürpertici bir durum. Lens suyu ve kutusu kullanımı konusunda ne kadar titiz olursan ol, o kutunun bir ömrü var.
"Eski bir lens kutusu, göz enfeksiyonlarına davetiye çıkaran gizli ve sessiz bir tehlikedir."
Piyasada bir sürü lens saklama kabı çeşitleri var, hatta bazıları üzerinde gümüş iyonlu falan yazan antibakteriyel lens kutusu olarak satılıyor. Bunlar harika seçenekler tabii. Doğru lens kabı seçimi yapmak işin başı ama o kutu antibakteriyel diye sonsuza kadar kullanabileceğin anlamına da gelmiyor. Ne olursa olsun, lens kabı hijyen kuralları gereği o süreyi aşmamak şart. Bazen arkadaşlarım bana lens kutusu temizliği nasıl yapılır diye soruyor, sıcak suyla yıkayıp havada kurutmak falan iyi hoş da, o biyofilm tabakası bir kere oluştuktan sonra yıkamak pek bir işe yaramıyor maalesef.
Anlayacağın, göz sağlığı için lens bakımı sadece ellerimizi yıkamakla ya da en pahalı solüsyonları almakla bitmiyor. O günlük lens saklama kutusu aslında senin gözünün en büyük koruyucusu. Sen sen ol, telefonuna bir hatırlatıcı kur ya da yeni bir solüsyon şişesi açtığında eski kutuyu hiç acımadan direkt çöpe at. Gözlerin bu küçük ama hayati değişimi fazlasıyla hak ediyor, hadi şimdi gidip o dolaptaki eski kutularla vedalaşma vakti.