Lens Bakım Seti Nedir ve Neden Önemlidir?
Lens takmak başlarda harika bir özgürlük hissi veriyor, değil mi? Çerçevesiz bir dünya, yağmurda ıslanmayan camlar, buğulanmayan bir görüş... Ama işin mutfak kısmına, yani kontakt lens bakımı aşamasına gelince bazen hepimizin üşendiği oluyor. İşin aslı şu ki, o küçücük şeffaf diskleri gözümüze yerleştirirken aslında dış dünyayla gözümüz arasında bir köprü kuruyoruz. Düşünsene, bütün gün toz, duman, makyaj kalıntısı ne varsa o lensin yüzeyine yapışıyor. İşte tam bu noktada hayat kurtarıcı bir şey devreye giriyor: Lens bakım seti. Belki sen de benim gibi ilk başlarda bu setin sadece bir kutu ve sudan ibaret olduğunu sanıyordun. Benim de başıma geldi, yıllar önce "aman ne olacak" deyip lensleri musluk suyuyla yıkamaya kalktığım o talihsiz günü hiç unutamıyorum. Gözlerimin nasıl kıpkırmızı olduğunu görsen inanamazdın!
Peki bu setin içinde aslında neler var hiç alıcı gözüyle baktın mı? Temel olarak o minik kutunun içinden çıkanlar lens solüsyonu, lensleri güvenle koyduğumuz o iki bölmeli lens kabı ve bazen de lensi tutmaya yarayan ucu silikonlu minik bir cımbızdır. Cımbız diyorum ama bildiğimiz kaş cımbızı değil tabii, yani lensi yırtmadan nazikçe tutmanı sağlayan yumuşak uçlu bir alet bu. Şimdi, lens nasıl temizlenir sorusunun cevabı aslında bu üçlünün doğru kullanımında gizli. Sadece solüsyonu döküp geçmek yetmiyor maalesef. Doğru lens solüsyonu kullanımı demek, o sıvının içindeki dezenfektanların lensin üzerindeki protein birikintilerini çözmesine izin vermek demek. Yani bir nevi kurumuş bulaşıkları deterjanlı suda bekletip kirini akıtmak gibi düşünebilirsin bunu.
Bak şöyle söyleyeyim, göz sağlığı için lens bakımı şakaya gelmez. Bazen aceleden ya da yorgunluktan lens bakımında yapılan hatalar bize çok pahalıya patlayabiliyor. En sık yapılan hata nedir biliyor musun? Aynı suyu günlerce kullanmak. Oysa lens suyu ne sıklıkla değiştirilir sorusunun tek bir cevabı var: Her gün! Eski suyun üzerine yeni su eklemek, kirli banyo suyuna temiz su katıp yıkanmaya çalışmak kadar mantıksız aslında. Bu tür ihmaller korneda çiziklere, hatta körlüğe kadar gidebilen ciddi enfeksiyon risklerine kapı aralıyor.
"Gözümde bir batma var ama geçer yarına" dediğin o anlar, genelde o görünmez bakterilerin iş başında olduğu anlardır.
Sadece lensin kendisi de değil mesele. O lensi içine koyduğun kabın hijyeni de en az lensin kendi temizliği kadar kritik. Lens kabı temizliği genelde çok es geçiliyor, sadece içindeki suyu döküp bırakıyoruz çoğumuz. Ya da musluk suyuyla şöyle bir çalkalıyoruz. Halbuki musluk suyundaki amip denen mikroorganizmalar lens kabına yerleşip oradan da doğruca gözümüze zıplayabilir. Bu yüzden doğru lens saklama yöntemleri arasında kabı da her gün solüsyonla çalkalayıp ters çevirerek kurumaya bırakmak var. Yani işin özü, o bakım setini gözünün bir uzantısı gibi görüp ona göre davranmak gerekiyor. Yoksa o çok sevdiğimiz özgürlük hissi, yerini bitmek bilmeyen göz doktoru randevularına bırakabilir.
Adım Adım Doğru Lens Temizleme ve Saklama Yöntemleri
Şimdi, lens nasıl temizlenir diye düşününce insan bazen gözünde büyütüyor, değil mi? Aslında kontakt lens bakımı sabah yüz yıkamak gibi sıradan bir rutine dönüşüyor zamanla. Bak şöyle düşün, o küçücük şeffaf şeyi doğrudan gözüne sokuyorsun. Yani ellerin gerçekten tertemiz olmalı. Ben eskiden sabunu alelacele durulayıp lensi ellediğimde gözümün nasıl cayır cayır yandığını hiç unutmuyorum. O yüzden elleri yağsız ve losyonsuz bir sabunla yıkayıp havlu bırakmayan bir peçeteyle kurulamak şart.
Gözünden lensi çıkardın diyelim. Avucunun içine o narin yapıyı koyduğunda işin sırrı hafifçe ovalamakta bitiyor. Belki sen de benim gibi başlarda "ya yırtılırsa" diye korkup sadece suya batırıp çıkarıyordun. Ama işin aslı şu ki, lensin üzerinde gün boyu biriken proteinleri ve makyaj kalıntılarını sadece parmak ucunla nazikçe masaj yaparak atabilirsin. Kaliteli bir lens bakım seti aldıysan zaten işin yarısını hallettin demektir. Avucundaki lense birkaç damla damlatıp o hafif ovalama hareketini yapmak gerçekten fark yaratıyor. Doğru lens solüsyonu kullanımı tam olarak bu aslında, bolca döküp israf etmek yerine yeteri kadar damlatıp mekanik temizlik yapmak, yani o minik kirleri parmağınla yerinden oynatmak.
Temizlediğin lensi o minik kutusuna yerleştirirken dikkat etmen gereken ufak tefek detaylar var. Doğru lens saklama yöntemleri denince aklına çok karmaşık laboratuvar kuralları gelmesin. Lensi kabına koyuyorsun ve üzerini tamamen kapatacak kadar taze solüsyon ekliyorsun. Bak burası çok kritik. Bazen üşenip dünden kalan suyun üzerine yenisini ekliyoruz ya, o cidden büyük bir problem. Lens suyu ne sıklıkla değiştirilir diye soranlara hep aynı şeyi söylüyorum, her gün! Düşünsene, kirli bulaşık suyunda ertesi gün tekrar bulaşık yıkar mısın? Yıkamazsın. Lens kabı temizliği de tamamen aynı mantık. İçindeki eski suyu döküp, kabı temiz solüsyonla çalkalayıp ters çevirerek kurumaya bırakmak en güzeli.
Gözlerimizin şakası yok, o yüzden bu ufacık adımlar sandığımızdan çok daha değerli.
Yani, göz sağlığı için lens bakımı aslında bu kadar basit ve akılda kalıcı rutinlerden ibaret. Lens bakımında yapılan hatalar genellikle bilgisizlikten değil, sadece biraz üşengeçlikten kaynaklanıyor. Bazen yorgun argın eve dönünce o lensi çıkarıp kenara fırlatasın geliyor biliyorum. Benim de başıma geliyor zaman zaman. Ama inanın bana, ertesi sabah o tertemiz, hiç batmayan lensi gözüne taktığında içinden sessizce iyi ki dün akşam iki dakikamı ayırmışım diyorsun.
Lens Bakımında Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Şimdi, dürüst olalım, bazen hepimiz biraz üşengeç olabiliyoruz. İşin aslı şu ki, yıllar önce ben de bu tuzağa düşmüştüm. Gece yarısı eve yorgun argın gelip, lensleri hemen çıkarıp atmak varken kim uğraşacak detaylı temizlikle, değil mi? Ama aslında lens bakımında yapılan hatalar öyle masum şeyler değil. Mesela en büyük yanılgılardan biri, lensleri musluk suyuyla yıkamak. Düşünsene, içtiğimiz su ne kadar zararlı olabilir ki diyorsun belki. Ama çeşme suyunun içinde bizim midemizin tolere edebildiği ama gözümüzün asla başa çıkamayacağı amip ve mikroplar var. Yani, lens nasıl temizlenir diye düşünürken kolaya kaçıp o suyu kullanmak, kornea hasarı dediğimiz, gözün o şeffaf ön tabakasının çizilmesi veya ağır enfeksiyon kapması gibi çok ciddi sorunlara resmen davetiye çıkarıyor.
Bak şöyle bir durum da var, lens solüsyonu kullanımı konusunda bazen çok cimri davranabiliyoruz. "Aman canım, dünkü su tertemiz duruyor, bugün de idare eder" deyip lensi aynı suyun içine bırakmak, inanın bana yapılabilecek en kötü şey. Hiç düşündün mü, gün boyu gözünde biriken proteinler, tozlar o suyun içine geçiyor. Eski suyu tekrar kullanmak, kirli çamaşırları yine kirli suyla yıkamak gibi bir şey aslında. İdeal bir kontakt lens bakımı yaparken o suyun her gün yenilenmesi şart. Hatta bana sık sık sorarlar, lens suyu ne sıklıkla değiştirilir diye. Cevap çok net: Her çıkardığında! İnan, göz sağlığı için lens bakımı şakaya gelmiyor gerçekten.
Ya da lens kabı temizliği konusunu ele alalım. Lensi pırıl pırıl yapıyorsun ama koyduğun kap bakteri yuvasıysa ne anladık bu işten? Kabın içini de her gün temiz sıvıyla çalkalayıp ters çevirerek kurumaya bırakmak gerekiyor. Doğru lens saklama yöntemleri sadece sıvıyla bitmiyor yani, kabın kendisi de işin büyük bir parçası. Bir de banyo dolabında aylarca beklemiş, tarihi geçmiş o ürünler var ya... Süresi dolmuş bir lens bakım seti kullanmak, son kullanma tarihi geçmiş bir ilacı içmekten farksız. İçindeki dezenfektan özellikler uçup gidiyor, geriye sadece gözünü yakacak kimyasallar kalıyor.
Lütfen, sağlığın için o eski şişeleri hiç acımadan çöpe at.Çünkü göz enfeksiyonları öyle bir iki damlayla geçecek kadar hafif olmuyor bazen, haftalarca o karanlık odada yatmak zorunda kalabilirsin. Yani, biraz dikkat ve basit alışkanlıklarla bu dertlerin hepsinden uzak durmak aslında çok kolay.
Lens Kabı ve Solüsyon Değişim Süreleri
Şimdi, hepimizin zaman zaman fena halde üşendiği o meşhur konuya gelelim. Çekmecede duran o lens bakım seti kutusunun içindekileri ne zaman çöpe atıp yenisine geçeceğiz? Hiç düşündün mü? İşin aslı şu ki, çoğumuz o minik plastik kapları aylarca, hatta belki üzerinde garip kurumuş lekeler oluşana kadar kullanmaya devam ediyoruz. Benim de üniversite yıllarında başıma gelmişti; lens kabımı o kadar uzun süre değiştirmemiştim ki, bir sabah gözüm kıpkırmızı uyanıp soluğu acilde almıştım. Yani, kontakt lens bakımı deyip geçmemek lazım, o masum görünen kaplar aslında tam bir bakteri yuvası olabiliyor.
Bak şöyle düşün, o kabın içine her gün yeni bir sıvı koyuyoruz ama kabın kendisi eskiyip duruyor. Uzmanlar lens kabının en fazla üç ayda bir, ideal olarak da her ay yenilenmesi gerektiğini söylüyor. Aslında lens kabı temizliği yaparken sadece sıcak suyla çalkalayıp kurumaya bırakmak yetmiyor. En sık karşılaştığım lens bakımında yapılan hatalar arasında kabı musluk suyuyla yıkamak var. Musluk suyunda gözle göremediğimiz mikroorganizmalar bulunur, mesela Acanthamoeba dediğimiz o sinsi amip türü. Yani şu demek, gözüne musluktan damlayan ufacık bir su damlasından bulaşıp çok ciddi enfeksiyonlara yol açabilen bir mikrop. O yüzden her zaman eski solüsyonu döküp, kabı yeni solüsyonla çalkalayıp havada ters çevirerek kurutmalıyız. Doğru lens saklama yöntemleri arasında en kritik adım kesinlikle bu tertemiz kaplardan geçiyor.
Peki ya o kocaman şişelerdeki sular? Lens suyu ne sıklıkla değiştirilir sorusu kafanı karıştırıyorsa inan yalnız değilsin. Düşünsene, o şişeyi açtın, banyoda rafta duruyor. Belki kapağını bile tam kapatmadın. Açılmış bir solüsyonun ömrü genelde üç aydır. Üç ayın sonunda o şişenin içinde ne kadar sıvı kalmış olursa olsun acımadan çöpe atmalısın. Lens solüsyonu kullanımı konusunda cimrilik yapmak gerçekten gözlerine yapabileceğin en büyük kötülük. Bazen arkadaşlarım soruyor, lens nasıl temizlenir diye. Çoğu kişi lensi avucuna alıp üstüne iki damla su damlatıp bırakıyor. Halbuki o lensi avucunda hafifçe ovalaman lazım, tıpkı hassas bir kumaşı çitiler gibi ama çok daha nazikçe. Üzerindeki protein birikintilerini ancak böyle söküp atabilirsin.
Günün sonunda mesele sadece bugünü kurtarıp iyi görmek değil, yıllar sonra bile o gözlerin sağlıklı kalması, değil mi?
Gözlerimizin yedeği yok, onlara gerçekten iyi bakmak zorundayız.
Göz sağlığı için lens bakımı rutinine sadık kalmak, aslında kendine yaptığın uzun vadeli ve epey kârlı bir yatırım. Her akşam o lensi çıkarıp taze solüsyona koyarken üşeniyor olabilirsin. Ya da "bugünlük de böyle olsun, suyu değiştirmeyeyim" diyebilirsin. Ama inan bana, doktor koltuğuna oturup o parlak ışıklar altında enfeksiyon tedavisi görmekten çok daha zahmetsiz bir iş bu. Sen sen ol, çekmecendeki o bakım malzemelerinin tarihlerini ara sıra kontrol etmeyi unutma.
