Yeni Gözlük Kullanımında Baş Ağrısı Normal Mi?
Gözlükçüden o yepyeni, gıcır gıcır çerçeveyi alıp taktığın ilk anı bir düşün. Dünyayı birden HD kalitesinde görmeye başlıyorsun, değil mi? Ama bazen o sevinç çok kısa sürüyor. Birkaç saat sonra şakaklarında ufak ufak bir zonklama başlıyor. İşin aslı şu ki, yeni gözlük baş ağrısı yapabiliyor ve aslında bu çoğu zaman gayet normal bir durum.
Numaralı gözlük ilk kullanım evresinde göz kasların ve beynin ufak çaplı bir şok yaşıyor. Düşünsene, aylarca ya da yıllarca bulanık bir görüntüye alışmışsın, beynin o bulanıklığı netleştirmek için sürekli bir mesai harcamış. Şimdi birden önüne cam gibi, keskin bir görüntü geliyor. Beyin diyor ki "bir dakika, ne oluyor?". İşte bu şaşkınlık haline gözlük adaptasyon süreci diyoruz. Beynin o yeni ve net dünyaya alışması biraz zaman alıyor haliyle.
Peki, herkesin aklındaki o meşhur soru: gözlük alışma süresi ne kadar sürer? Yani, bu kişiden kişiye değişiyor ama genelde birkaç gün ile iki hafta arasında bir yerlerde geziniyor. Bu süreçte sadece baş ağrısı da değil, bazen yeni gözlük takınca baş dönmesi ya da hafiften bir sersemlik hissi yaşaman da çok olası. Hatta bazen miden bile bulanabilir. Yeni gözlük mide bulantısı yapar mı diye hiç düşündün mü? Evet, yapıyor. Çünkü gözün ve iç kulağındaki denge merkezin bir anlığına senkronizasyonu kaybediyor.
Kendi yaşadığım bir olayı anlatayım sana. Yıllar önce çerçevemi değiştirdiğimde günlerce başım ağrımıştı. Ben numaralar yanlış herhalde diye panik yaparken, meğer sorun sadece çerçevenin kulaklarımı fazla sıkmasıymış. Yani bazen gözlük çerçevesi baş ağrısı sebebi bile olabiliyor, camlarla alakası bile olmuyor. Kulak arkasına veya burnuna yapan o minik baskı bütün gününü mahvedebiliyor.
Bak şöyle bir durum da var, herkesin göz kusuru aynı değil. Mesela astigmat gözlük baş ağrısı yapar mı diye merak edenler çok oluyor. Astigmat, gözün kavisinin biraz yumurta gibi olması demek, yani ışık gözüne düştüğünde tek bir noktada toplanamıyor. Bu yüzden astigmat camları diğerlerine göre beyni biraz daha fazla yorar. Miyop veya hipermetrop camlarına alışmak bazen daha kolayken, astigmatta o yamukluk hissi veya yerlerin eğri büğrü görünmesi birkaç gün can sıkabilir.
Ama tabii her baş ağrısına "aman alışırım" deyip geçmemek lazım. Bazen gerçekten bir şeyler ters gitmiş olabilir. Yanlış gözlük numarası belirtileri kendini iki hafta geçmesine rağmen hala geçmeyen ağrılarla, bir türlü netleşmeyen görüntülerle belli eder. Bir de odak noktası meselesi var. Gözlük odak noktası yanlışı nasıl anlaşılır diye sorarsan, camın tam ortasından değil de kenarlarından bakınca daha net görüyorsan, ya da gözlüğünü burnunun ucuna indirdiğinde dünya daha güzelse, o odak noktası muhtemelen kaymıştır.
Zamana bırak, her şeyin ilacı zamandır.
Büyüklerimiz böyle der ya, gözlük işi de biraz öyle aslında. Yeni camlarına şans ver, gözlerini fazla hırpalama. Baktın haftalar geçiyor ve hala ağrıdan duramıyorsun, belki de camlarda bir hata vardır ve o zaman optikçinin ya da doktorunun yolunu tutma vakti gelmiş demektir.
Yeni Gözlük Takınca Baş Ağrısının Temel Nedenleri
Geçenlerde optikçiden o çok beğendiğim çerçeveyi alıp heyecanla taktım, dükkandan bir havalı çıktım ki sorma. Ama daha köşeyi dönmeden beynimde bir zonklama başladı. Benim de başıma geldi yani, o yeni gözlük baş ağrısı dedikleri şeyi iliklerime kadar hissettim. Hele o numaralı gözlük ilk kullanım anı var ya, insan dünyayı bir tuhaf görüyor. Yeri geliyor adımlarını bile nereye atacağını şaşırıyorsun. Peki ama neden böyle oluyor hiç düşündün mü? Düşünsene, alt tarafı burnunun üstüne iki parça cam koyuyorsun ama bütün sistemin çöküyor sanki. İşin aslı şu ki, o yeni camların arkasında dönen bambaşka bir fiziksel ve optik savaş var.
Şimdi, meseleye önce en basitinden, yani fiziksel kısımdan bakalım. Bazen suçlu o şıkır şıkır camlar değil, doğrudan çerçevenin ta kendisi oluyor. O yepyeni, gıcır gıcır çerçevenin sapları kulak arkasına ya da burun kemiğine ince ince bir baskı yapıyorsa, geçmiş olsun. Bu durum doğrudan gözlük çerçevesi baş ağrısı dediğimiz o sinsi ağrıyı tetikliyor. Kafanı mengene gibi sıkan bir şey varken ağrı çekmemek imkansız, değil mi?
Ama asıl mevzu gözlerimizin içindeki o minicik kaslarda bitiyor. Bak şöyle düşün, aylarca belki yıllarca eski numarana ya da numarasız haline alışmış bir göz kası sistemin var. Yeni camlar geldiğinde ışığın kırılma açısı aniden değişiyor. Göz kasların bu yeni duruma ayak uydurmak, o yeni odak noktalarını bulmak için adeta spor salonunda ilk gününe gitmiş biri gibi deli gibi kasılıyor. İşte bu gözlük adaptasyon süreci sırasında o kaslardaki gerginlik doğrudan baş ağrısına dönüşüyor. Hatta bazen işin içine yeni gözlük takınca baş dönmesi bile giriyor, sanki hafiften deniz tutmuş gibi oluyorsun. İnsan haliyle panik yapıp gözlük alışma süresi ne kadar sürer diye saat başı internette arama yapmaya başlıyor. Aslında bu gayet doğal bir kas ağrısı, yani gözlerinin hamlaması gibi bir şey.
"Gözlük camı değiştiğinde dünyayı yeniden yorumlamaya çalışan beynimiz, bu mesai yüzünden bize ufak bir baş ağrısı faturası keser."
Özellikle astigmatın varsa durum biraz daha şenlikli bir hal alıyor. İnternette forumlarda falan çok sorulur, astigmat gözlük baş ağrısı yapar mı diye. Yapmaz olur mu hiç? Astigmat camları dünyayı belirli bir eksende düzeltir, yani beyninin alıştığı o hafif eğri büğrü dünyayı aniden dümdüz yapar. Beyin bu yeni "düz" dünyaya alışana kadar yeri yamuk görebilirsin, hatta bu durum yeni gözlük mide bulantısı bile yapabilir. Ya da belki sadece bana öyle geliyordur diyeceğim ama hayır, bu gerçekten çok yaygın bir durum.
Bir de şu meşhur PD hatası, yani pupiller mesafe mevzusu var. Teknik bir laf gibi duruyor ama yani şu demek: İki göz bebeğinin tam ortası arasındaki mesafe. Gözlük camının odak noktası tam senin göz bebeğinin merkezine denk gelmek zorunda. Kapı deliğinden dışarı bakmak gibi düşün; eğer delik tam gözünün hizasında değilse, dışarıyı görmek için boynunu, gözünü şekilden şekle sokarsın, değil mi? İşte camdaki odak noktası milimetrik bile kaysa gözlerin o odağı yakalamak için inanılmaz bir efor sarf eder. İnsanlar genelde gözlük odak noktası yanlışı nasıl anlaşılır diye merak ediyor. Eğer gözlüğü taktıktan birkaç gün sonra bile gözlerini sürekli kısma ihtiyacı duyuyorsan veya burnunun kökünde ciddi bir çekilme hissediyorsan, o odak noktası muhtemelen kayıktır.
Tabii her şeyi adaptasyona bağlamak da doğru değil. Bazen doktor ya da optikçi gerçekten hata yapmış olabilir. İnsanlık hali sonuçta. Eğer ağrı dayanılmaz boyuttaysa ve haftalar geçmesine rağmen o sersemlik hissi geçmiyorsa, ortada yanlış gözlük numarası belirtileri olabilir. Belki numaran gereğinden fazla yüksek yazıldı, ya da aks ayarlarında bir kayma var. Gözlerin yeni duruma alışmaya çalışırken aslında yanlış bir şeye alışmaya zorlanıyor olabilir. Böyle durumlarda inat edip "nasılsa alışırım" demek yerine bir bilene tekrar göstermekte fayda var.
Gözlük Değişiminde Baş Ağrısını Önlemenin Yolları
Yeni bir çerçeve seçmenin o tatlı heyecanını bilirsin, değil mi? Camlar takılır, gözlüğü hevesle takarsın ama birkaç saat sonra şakaklarında o sinir bozucu zonklamayı hissedersin. İşin aslı şu ki, yeni gözlük baş ağrısı sandığından çok daha yaygın bir durum. Benim de başıma geldi, hem de üniversite yıllarımda. Havalı olsun diye kocaman kemik bir çerçeve almıştım ama ilk günün akşamına doğru beynim resmen zonkluyordu. Zaten numaralı gözlük ilk kullanım her zaman biraz sancılı oluyor aslında. İnsan hemen alışırım sanıyor ama o işler pek öyle yürümüyor maalesef.
Şimdi, bu süreci nasıl daha rahat atlatırız diye hiç düşündün mü? Bak şöyle bir hata yapıyoruz genelde. Gözlüğü takıyoruz, biraz başımız ağrıyınca hemen eski gözlüğe geri dönüyoruz. Yapma bunu. Eski gözlükle yeni gözlük arasında sürekli git gel yapmak, beynin kafasını çorba gibi karıştırıyor. Beyin tam yeni camlara göre dünyayı işlemeye çalışırken sen pat diye eski ayarları geri yüklüyorsun. Haliyle gözlük adaptasyon süreci sekteye uğruyor. İnsanlar genelde gözlük alışma süresi ne kadar diye merak eder. Aslında bu süre kişiden kişiye değişir ama beynine o fırsatı vermelisin. İlk günlerde belki sadece evde, güvende hissettiğin ortamlarda birkaç saat takarak kademeli bir geçiş yapabilirsin.
Bazen durum sadece ağrıyla kalmıyor tabii. Yeni gözlük takınca baş dönmesi ya da o meşhur yeni gözlük mide bulantısı yokluyor insanı. Özellikle reçetende astigmat varsa bu çok normal. Etrafımdakilerden sık sık duyarım, astigmat gözlük baş ağrısı yapar mı diye sorarlar. Yapar, hem de nasıl yapar. Astigmatı şöyle düşün, gözünün önündeki cam bir nevi hafif yamuk bir mercek gibi dünyayı düzeltmeye çalışıyor. Beyin de o güne kadar alıştığı o hafif çarpık dünyayı bırakıp bu yeni "düzgün" görüntüye alışmaya çalışıyor. Yani bir nevi görüntü ayarlarıyla oynanıyor beyninin içinde. Bu yüzden midenin bulanması ya da yerin ayağının altından kayıyormuş gibi hissetmen çok doğal.
Bu alışma döneminde gözleri biraz şımartmak lazım aslında. Benim çok sevdiğim ve cidden işe yarayan bir kural var. Belki duymuşsundur, 20-20-20 kuralı diyorlar buna. Eskiden gittiğim bir göz doktoru bana bunu çok güzel özetlemişti:
Yani şu demek; her yirmi dakikada bir, yirmi saniye boyunca, yirmi fit yani yaklaşık altı metre uzağa bakarak gözlerini dinlendireceksin.
Ekrana ya da kitaba gömülüp saatlerce yeni camlarla gözlerini zorlamak yerine, onlara küçük nefes alma molaları veriyorsun. Düşünsene, yepyeni bir ayakkabıyla ilk günden maraton koşmaya çalışır mısın? Gözlerin için de aynı şey geçerli işte.
Bir de madalyonun diğer yüzü var tabii. Bazen sorun beyninin alışamaması değil, tamamen fiziksel bir şey olabiliyor. Mesela gözlük çerçevesi baş ağrısı diye bir gerçek var hayatta. Çerçeve kulak arkasını ya da burnunu çok sıkıyorsa, o baskı direkt baş ağrısı olarak sana geri döner. Optikçine gidip o minik ayarları yaptırmak beş dakikanı alır ama gününü kurtarır. Peki ya camlar hatalıysa? Gözlük odak noktası yanlışı nasıl anlaşılır diye sorarsan, bakması çok kolay. Gözlüğü hafifçe burnundan aşağı kaydırıp tam merkezden değil de kenarlardan baktığında görüntü aniden netleşiyorsa, odak noktası göz bebeklerine tam oturtulmamış demektir. Eğer haftalar geçmesine rağmen o ağrı geçmiyorsa ve sürekli gözlerini kısma ihtiyacı hissediyorsan, yanlış gözlük numarası belirtileri yaşıyor olabilirsin. Belki de doktorunla ya da optikçinle tekrar bir kahve içme vaktin gelmiştir.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalısınız?
Düşünsene, o kadar para verip harika bir çerçeve seçmişsin ama takınca dünya etrafında fırıldak gibi dönüyor. Benim de başıma geldi yıllar önce. İlk kez astigmatlı bir cam taktığımda, yolda yürürken yer ayağımın altından kayıyor gibi hissetmiştim. Kendi kendime astigmat gözlük baş ağrısı yapar mı acaba, yoksa bende mi bir gariplik var diye günlerce kurmuştum. Aslında numaralı gözlük ilk kullanım aşamasında ufak tefek sızılar, hafif sersemlikler çok normal. Gözlük adaptasyon süreci dediğimiz bu evre, beynimizin o yeni duruma, camın kırma açısına alışma çabasından başka bir şey değil.
Ama işin aslı şu ki, her şeyin bir sınırı var, değil mi? İnsan haliyle merak ediyor, gözlük alışma süresi ne kadar sürmeli diye. Genelde birkaç gün, en fazla bir iki hafta içinde o tuhaf ve rahatsız edici hissin yavaş yavaş geçmesini bekleriz. Eğer iki haftayı çoktan geçtiysen ve o yeni gözlük baş ağrısı hala kafanı matkap gibi deliyorsa, orada bir durmak lazım. Belki de beynin sana "ben bu duruma alışamıyorum, bir şeyler ters gidiyor" demeye çalışıyordur.
Bak şöyle düşün, hafif bir sızı tamam da işin içine şiddetli bir yeni gözlük takınca baş dönmesi ya da o insanı hayattan bezdiren yeni gözlük mide bulantısı giriyorsa, bu pek hayra alamet değil. Hele bir de nesneleri çift görme falan yaşamaya başladıysan zaten hiç bekleme. Bütün bunlar aslında basbas bağıran yanlış gözlük numarası belirtileri olabilir. Ya da belki numaran tamamen doğrudur ama çerçeven yüzüne o kadar baskı yapıyordur ki, düpedüz gözlük çerçevesi baş ağrısı çekiyorsundur. Yani sırf kulak arkasını veya burnunu fazla sıkıyor diye bile o çekilmez ağrıyı yaşayabilirsin, hiç düşündün mü?
Bazen de sorun camın içindeki o minicik, gözle görülmeyen ayarlardadır. Optisyenin camı keserken gözbebeğinin tam merkezini milimetrik tutturması gerekir. Peki gözlük odak noktası yanlışı nasıl anlaşılır? Yani şu demek; gözlüğü taktığında tam karşıya bakarken net göremiyor, kafanı hafifçe sağa sola ya da aşağı yukarı eğdiğinde aniden görüntü netleşiyorsa, odak noktası kaymış demektir. Sanki eski tüplü televizyonun antenini sağa sola çevirip cızırtısız yayın bulmaya çalışmak gibi bir şey bu.
Böyle durumlarda inat edip "nasılsa zamanla alışırım" diyerek o gözlüğü gözünde tutmanın hiçbir alemi yok. Gidip bir göz doktoruna veya camları yaptırdığın optisyene görünmek en mantıklısı. Reçeteni tekrar bir kontrol etsinler, camların o bahsettiğim odak ayarlarını baştan yapsınlar.
Gözlerin bizim dünyaya açılan penceremiz, onları gereksiz yere yormanın ya da eziyet çektirmenin hiç lüzumu yok.Gidip o ufak tefek ayarları yeniden yaptırdığında, dünyanın aslında ne kadar berrak ve ağrısız bir yer olduğunu yeniden fark edeceksin.